De les begeleiden
1. Speel, kies en bouw meteen · 12 minuten
Welkom! Jullie bouwen meteen een eigen game. Eerst spelen jullie kort een game die al klaar is. Dan kiezen jullie een spelsoort en een wereld. Een oefenbouwer past jullie game aan met één wens. De oefenbouwer is nog geen echte AI.
Speel de voorbeeldgame en kies wat het doel is.
Kies jullie spelsoort en jullie wereld.
Kies één wens voor de oefenbouwer.
Voorspel wat er verandert.
Speel jullie eerste eigen game.
Check: Wij hebben onze eerste eigen game gespeeld en weten wat de oefenbouwer veranderde.
Tip: De eerste eigen game hoort er binnen tien minuten te staan. De oefenbouwer volgt vaste regels, is geen echte AI en kost niets. Spelen en bouwen kost ook niets.
Waar let je op: Speelt elk tweetal binnen tien minuten een eigen game? Die hoeft nog niet goed te zijn.
Vraag door:
- Wat veranderde de oefenbouwer door jullie wens?
- Wat had je verwacht dat er zou gebeuren?
2. Hoe werkt een bouwer? Teken je held · 10 minuten
Een game is een recept: een lijstje met instellingen en regels. Een bouwer leest jullie wens en verandert het recept. De computer speelt daarna precies wat er in het recept staat. Een echte AI-bouwer raadt wat jullie bedoelen. Testen doen jullie zelf.
Bekijk hoe jullie wens het recept veranderde.
Kies bij elke zin: waar of niet waar.
Teken jullie eigen held.
Check: Ik kan zeggen dat een bouwer het recept verandert, en wij hebben een eigen held.
Tip: Leg de uitleg naast de eigen game: welke regel in het recept veranderde door de wens? Een klas die al een workshop deed, krijgt hier één herhaalscherm in plaats van de volle uitleg.
Waar let je op: Koppelen de kinderen de uitleg aan hun eigen game: een wens wordt een verandering in het recept?
Vraag door:
- Wijs in het recept aan wat jullie wens veranderde.
- Waarom kan een bouwer niet weten of de game leuk is?
3. Veilig en eerlijk. Bouw je level · 10 minuten
Een AI-bouwer kan bewaren wat je intypt. Daarom typen we geen echte namen en geen privé-informatie. We maken geen game na die al bestaat. Daarna bouwen jullie je eigen level en spelen jullie het.
Lees de vijf regels.
Kies goed of niet goed en maak een onveilig idee goed.
Bouw jullie level met muren, sterren en vijanden.
Voorspel wat het lastigste wordt.
Speel jullie level.
Check: Ik ken de vijf regels en ons eigen level is te winnen.
Tip: Zet de vijf regels op het bord. Een level dat niet te winnen is, meldt dat zelf. Een klas die al een workshop deed, slaat de regels hier over en gaat meteen bouwen.
Waar let je op: Kunnen ze een onveilig idee zelf ombuigen? Is het level te winnen voordat ze verder gaan?
Vraag door:
- Waarom is een echte naam in een game niet veilig?
- Wat wordt het lastigste in jullie level, denk je?
4. Opdracht 1: maak het stuk · 13 minuten
Nu maken jullie je game met opzet stuk. Jullie veranderen precies één regel. De rest blijft gelijk. Zo ontdek je wanneer een game oneerlijk wordt. Jullie goede versie blijft bewaard.
Kies je niveau: basis, verder of uitdaging.
Kies één kaartje dat één regel verandert.
Voorspel wat er gebeurt.
Speel de kapotte game.
Leg uit waarom de game stukging.
Check: Wij kunnen vertellen welke ene regel de game oneerlijk maakte en waarom.
Tip: De les laat maar één regel wijzigen en bewaart de goede versie. Vraag: is dit moeilijk of oneerlijk, en waar ligt de grens?
Waar let je op: Verandert er precies één regel? Voorspellen ze eerst, en kunnen ze zeggen waarom de game stukging?
Vraag door:
- Welke regel is veranderd, en wat bleef gelijk?
- Is de game nu moeilijk of oneerlijk? Wat is het verschil?
- Hoe zou je dit weer eerlijk maken?
5. Opdracht 2: herbouw met de echte bouwer · 16 minuten
Nu werken jullie met een echte AI-bouwer. Jullie typen één wens. De bouwer verandert het recept van jullie game. Voorspel eerst welke instellingen veranderen. Controleer daarna wat er echt veranderde. Jullie beslissen of de nieuwe versie blijft.
Kies je niveau en wissel van rol.
Typ één wens zonder namen of privé-informatie.
Laat de begeleider meelezen.
Voorspel welke instellingen veranderen.
Vraag het de bouwer en lees wat er veranderde.
Speel de nieuwe versie en beslis: houden of terugzetten.
Check: Wij weten wat de bouwer veranderde, ook wat wij niet vroegen, en wij hebben zelf beslist.
Tip: Lees de eerste wens voor de echte bouwer mee en vink dat aan. De prijs staat op het scherm. Ieder tweetal heeft 4 wensen voor de echte bouwer. Lukt echte AI niet, dan neemt de oefenbouwer het over.
Waar let je op: Lees de eerste wens voor de echte bouwer mee: geen namen of privégegevens. Voorspellen ze vóór het vragen, en lezen ze daarna de lijst met veranderingen?
Vraag door:
- Welke instelling verandert er volgens jullie?
- Wat veranderde de bouwer dat jullie niet vroegen?
- Houden jullie deze versie? Waarom?
6. Beweegpauze: levend spel en level op papier · 10 minuten
De apparaten gaan dicht. Eerst bewegen jullie: jullie zijn zelf de game en voeren de regels uit. Daarna tekenen jullie het level op papier. Een ander tweetal loopt er met een vinger doorheen.
Klap je apparaat dicht en ga staan.
Voer de regel uit die de begeleider noemt.
Teken jullie level op papier.
Laat een ander tweetal door het level lopen.
Kies waar zij vastliepen.
Check: Ik heb bewogen en wij weten waar een ander tweetal vastliep.
Tip: Vijf minuten bewegen, vijf minuten papier. Noem regels als: “als ik klap, dan spring je”. Geef daarna twee regels die botsen en vraag wat de computer nu moet doen.
Waar let je op: Bewegen alle kinderen mee? Kan een ander tweetal het level op papier volgen?
Vraag door:
- Waar liep het andere tweetal vast?
- Welke regel deed iets wat je niet verwachtte?
7. Opdracht 3: zoek de fout van de bouwer · 12 minuten
Een bouwer maakt fouten. Eerst oefenen jullie met één voorbeeld dat voor deze les is gemaakt. Daarna gaan jullie op speurtocht in jullie eigen game. Wat heeft de bouwer verzonnen, fout gedaan of veranderd?
Zoek de fout in het voorbeeld en leg uit hoe je hem zag.
Lees nog eens wat de bouwer bij jullie veranderde.
Speel jullie game en let goed op.
Kies wat jullie vonden, waar, en hoe jullie het zagen.
Check: Wij hebben in onze eigen game gezocht en kunnen vertellen hoe wij controleerden.
Tip: Het voorbeeld is vast: een bouwer die “gelukt” zegt maar iets anders veranderde. De hoofdzaak is de speurtocht in het eigen resultaat. Niets gevonden mag, als ze kunnen zeggen hoe ze controleerden.
Waar let je op: Zoeken ze in hun eigen resultaat van de bouwer, en kunnen ze zeggen hoe ze het zagen: nalezen, tellen, spelen?
Vraag door:
- Hoe heb je dat gecontroleerd?
- Stond dit in jullie wens?
- Is dit een fout of een keuze van de bouwer?
8. Opdracht 4: test en verbeter één ding · 14 minuten
Een maker kent zijn eigen game te goed. Daarom speelt nu een ander tweetal jullie game, zonder uitleg. Jullie kijken alleen. Daarna verbeteren jullie precies één ding met de bouwer.
Kies je niveau.
Laat een ander tweetal spelen. Zeg niets.
Vul de testkaart in en kies één ding om te verbeteren.
Typ één wens en voorspel welke instellingen veranderen.
Vraag het de bouwer, controleer en speel opnieuw.
Check: Wij hebben één ding verbeterd na de test en weten of onze voorspelling klopte.
Tip: Let erop dat makers hun mond houden tijdens het testen. Daarna één wens voor één ding. Zijn de echte wensen op, dan werkt de oefenbouwer.
Waar let je op: Houden de makers hun mond tijdens het testen? Verbeteren ze daarna precies één ding?
Vraag door:
- Wat zag de andere speler dat jullie niet zagen?
- Welk ene ding verbeteren jullie, en waarom dat?
- Klopte jullie voorspelling?
9. Uitloop: maak je level slimmer · 8 minuten
Tijd over? Maak jullie level slimmer voor het festival. Zet muren, sterren of vijanden op een andere plek. Blijft de game eerlijk? Voorspel het eerst.
Geen tijd? Vink aan dat jullie dit overslaan.
Verbouw jullie level.
Voorspel hoe een ander tweetal het doet.
Speel het nieuwe level.
Check: Ons level is slimmer en nog te winnen, of wij hebben dit deel overgeslagen.
Tip: Dit is uitloop: je mag dit deel overslaan als de tijd op is. Het kost geen credits. Vraag: is het level moeilijker of oneerlijk geworden?
Uitloop: dit deel mag je overslaan als de tijd op is.
Waar let je op: Dit is uitloop. Sla het over als de tijd op is. Wie het doet, voorspelt eerst en laat een ander spelen.
Vraag door:
- Is het level moeilijker of oneerlijk geworden?
- Hoe weet je dat het nog te winnen is?
10. Gamefestival · 10 minuten
Tijd voor het gamefestival. Jullie geven de game een titel en delen hem. Vertel niet hoe leuk hij is. Vertel wat jullie veranderden en waarom. Andere tweetallen geven feedback op jullie uitleg.
Kies een titel en zet het eerlijke label erbij.
Deel de link en speel de game van een ander tweetal.
Vertel: wat veranderden wij en waarom?
Geef feedback op de uitleg van een ander tweetal.
Check: Ik heb verteld wat wij veranderden en waarom, of feedback gegeven op een uitleg.
Tip: Kies een paar games voor het digibord. Stuur op de redenering: welke regel veranderde, wat was de voorspelling en wat deed de bouwer? Niet op mooi of leuk.
Waar let je op: Vertellen ze wat ze veranderden en waarom, niet hoe leuk de game is?
Vraag door:
- Wat was jullie voorspelling?
- Wat deed de bouwer anders dan jullie dachten?
11. Afsluitkaartje · 5 minuten
Tot slot laat iedereen zelf zien wat hij of zij heeft geleerd. De laatste vraag gaat over buiten school.
Kies bij twee zinnen het goede einde.
Schrijf één fout van een bouwer op die je nu herkent.
Beantwoord de laatste vraag: waar zou je dit gebruiken, en waar juist niet?
Werk nu alleen, niet als tweetal.
Check: Ik heb het kaartje zelf ingevuld en de laatste vraag beantwoord.
Tip: Iedereen werkt zelf. Bespreek de laatste vraag kort klassikaal: “Waar zou je dit buiten school gebruiken, en waar juist niet?”
Waar let je op: Werkt iedereen zelf? De laatste vraag gaat over buiten school.
Vraag door:
- Waar zou je een AI-bouwer buiten school gebruiken?
- Waar zou je het juist niet voor gebruiken, en waarom?
Leerlingwerkblad
Mijn avatar of kleur: ____________________
1. Speel, kies en bouw meteen
Wij hebben onze eerste eigen game gespeeld en weten wat de oefenbouwer veranderde.
2. Hoe werkt een bouwer? Teken je held
Ik kan zeggen dat een bouwer het recept verandert, en wij hebben een eigen held.
3. Veilig en eerlijk. Bouw je level
Ik ken de vijf regels en ons eigen level is te winnen.
4. Opdracht 1: maak het stuk
Wij kunnen vertellen welke ene regel de game oneerlijk maakte en waarom.
5. Opdracht 2: herbouw met de echte bouwer
Wij weten wat de bouwer veranderde, ook wat wij niet vroegen, en wij hebben zelf beslist.
6. Beweegpauze: levend spel en level op papier
Ik heb bewogen en wij weten waar een ander tweetal vastliep.
7. Opdracht 3: zoek de fout van de bouwer
Wij hebben in onze eigen game gezocht en kunnen vertellen hoe wij controleerden.
8. Opdracht 4: test en verbeter één ding
Wij hebben één ding verbeterd na de test en weten of onze voorspelling klopte.
9. Uitloop: maak je level slimmer
Ons level is slimmer en nog te winnen, of wij hebben dit deel overgeslagen.
10. Gamefestival
Ik heb verteld wat wij veranderden en waarom, of feedback gegeven op een uitleg.
11. Afsluitkaartje
Ik heb het kaartje zelf ingevuld en de laatste vraag beantwoord.
Differentiatie
Basis (kiest de leerling zelf bij opdracht 1, 2 en 4): 1. Kies één kaartje en maak de game stuk. 2. Vraag de bouwer om één ding, in een korte zin. 3. Verbeter het ene ding dat de speler lastig vond.
Verder (kiest de leerling zelf bij opdracht 1, 2 en 4): 1. Kies het kaartje waarbij de game volgens jullie nog nét te winnen is. 2. Vraag om één ding en schrijf er een getal of een woord bij dat het precies maakt. 3. Verbeter één ding en voorspel ook wat gelijk blijft.
Uitdaging (kiest de leerling zelf bij opdracht 1, 2 en 4): 1. Kies het kaartje waarvan jullie de uitkomst het minst zeker weten. 2. Schrijf een wens die de bouwer verkeerd kan begrijpen. Voorspel hoe. 3. Laat de speler hardop denken en verbeter wat jullie zelf niet zagen.
Zonder internet of AI
Teken het level op ruitjespapier, schrijf drie als-dan-regels en speel de game met pionnen. Verander één regel en speel opnieuw. Laat een ander tweetal jullie regels testen.
Bespreekvragen
- Wat voorspelden jullie, en wat gebeurde er echt?
- Welke ene regel veranderden jullie en wat deed dat?
- Wat veranderde de bouwer, en klopte dat met jullie wens?
- Wat zag de andere speler dat jullie niet zagen?
- Waar zou je dit buiten school gebruiken, en waar juist niet?
Veelvoorkomende valkuilen
- Te lang kiezen bij de eerste game: die hoeft nog niet goed te zijn.
- Meer dan één ding tegelijk vragen of veranderen: dan zie je niet wat een aanpassing deed.
- De bouwer geloven zonder de lijst met veranderingen te lezen en te spelen.
- Uitleggen tijdens het testen in plaats van kijken.
Antwoorden bij de quiz
1. De klok op 30 seconden zetten — Het probleem is de tijd. Verander alleen dat. Dan blijft de game spannend en weet je wat het verschil maakte.
2. “Met één leven minder verliezen wij vóór de derde ster.” — Een goede voorspelling kun je natellen: gebeurde het, ja of nee?
3. De lijst met veranderingen lezen, de game spelen en zelf beslissen: houden of terugzetten — De bouwer veranderde iets wat jullie niet vroegen. Jullie controleren en jullie beslissen.
4. “Noem de vijand meester Tom van basisschool De Zon” is niet veilig. Beter: “maak de vijand sneller”. — Geen echte namen en geen schoolnaam in een wens. Vraag om een verandering van de game zelf.
5. Is deze game eerlijk en leuk genoeg voor het festival? — De bouwer verandert het recept. Of een game eerlijk en leuk is, weten alleen spelers die hem testen.
6. Alleen wat de vijanden doen — Met één verandering weet je zeker waar het verschil vandaan komt.
7. Hij raadt wat jullie bedoelen en verandert het recept — Een bouwer raadt en verandert het recept. Spelen en testen doen jullie.
Informatie voor ouders
Tijdens deze MAKO-workshop bouwt uw kind in een tweetal een eigen game. Kinderen spelen, maken hun game met opzet stuk om te leren wat eerlijk is, en bouwen hem opnieuw met een AI-bouwer die alleen de instellingen van de game aanpast. Zij voorspellen eerst wat er verandert en controleren daarna wat de bouwer echt deed. Zij werken zonder echte namen en maken geen bestaande games na. Bij het eindresultaat staat eerlijk: bij deze game hielp AI mee.
Wat onthouden we?
- Een game is een recept van regels. De computer volgt het recept precies.
- Een AI-bouwer verandert het recept en raadt wat jij bedoelt. Hij speelt en test niet.
- Voorspel eerst, verander één regel tegelijk, laat een ander testen en controleer wat de bouwer aanpast.
Aanknopingspunten bij AI-geletterdheid en digitale geletterdheid: computational thinking (regels, testen, verbeteren), begrijpen hoe AI werkt, creëren met digitale middelen en kritisch en veilig omgaan met AI. Geen SLO-keurmerk of volledige dekking van kerndoelen.