De les begeleiden
1. Eén zin, één muziekstuk · 12 minuten
Welkom! Eerst luisteren jullie naar een stukje muziek. Daarna maken jullie meteen zelf een muziekstuk met AI. Jullie kiezen één gevoel en één instrument. AI raadt de rest.
Luister naar het stukje muziek en kies de prompt die erbij hoort.
Kies één gevoel en één instrument.
Beloof de drie afspraken en laat de begeleider meelezen.
Voorspel wat AI maakt.
Maak het muziekstuk en luister wat AI zelf verzon.
Check: Ons eerste muziekstuk is klaar en wij weten wat AI zelf heeft verzonnen.
Tip: Het eerste muziekstuk hoort er binnen tien minuten te zijn. Lees elke zin mee voordat een tweetal voor het eerst maakt. De prijs staat op het scherm. Ieder tweetal heeft 3 kansen voor de hele workshop: het eerste stuk, één proefje en het eindstuk. Elke kans is een heel muziekstuk van 30 seconden. Extra kansen zijn er niet.
Waar let je op: Staat er binnen tien minuten een eerste muziekstuk? Eén gevoel en één instrument is genoeg. Het hoeft nog niet goed te zijn.
Vraag door:
- Wat stond niet in jullie zin, maar hoor je wel?
- Wat had je verwacht te horen?
2. Hoe raadt AI? Luister terug · 10 minuten
AI is een computerprogramma. Het heeft patronen geleerd uit heel veel muziek. Alles wat niet in jullie zin stond, heeft AI geraden. Nu luisteren jullie terug naar jullie eigen muziekstuk. Elke keer met één opdracht.
Lees hoe AI raadt en kies waar of niet waar.
Luister naar het tempo dat AI koos.
Luister welke instrumenten jullie horen.
Luister hoe de muziek eindigt.
Check: Ik kan zeggen dat AI raadt, en wij weten welk tempo en welk einde AI zelf koos.
Tip: Hier wordt niets nieuws gemaakt. De kinderen luisteren drie keer naar hun eerste muziekstuk: voor het tempo, de instrumenten en het einde. Leg de uitleg naast het eigen stuk: wat stond niet in de zin? Een klas die al een workshop deed, krijgt één herhaalscherm in plaats van de volle uitleg.
Waar let je op: Luisteren ze met één opdracht tegelijk: eerst het tempo, dan de instrumenten, dan het einde? Koppelen ze de uitleg aan hun eigen muziekstuk?
Vraag door:
- Wat heeft AI hier geraden?
- Welk instrument hoor je dat niet in jullie zin stond?
- Hoe eindigt de muziek?
3. Veilig en eerlijk. De K van grens · 8 minuten
Een AI-tool kan bewaren wat je intypt. Daarom typen we niets over echte mensen. We doen ook geen zanger, stem of bestaand lied na. De laatste K van KLANK is een grens: wat wil je niet horen?
Lees de vijf regels.
Kies veilig of niet veilig en maak een onveilige prompt goed.
Bekijk de grens in jullie eigen prompt.
Kies waarom die grens er staat.
Check: Ik ken de vijf regels en ik weet waarom er “geen zang” in onze prompt staat.
Tip: Zet de vijf regels op het bord. Laat kinderen een onveilige prompt zelf ombuigen. Alle muziek in deze les is zonder zang: AI doet zo geen stem na. Een klas die al een workshop deed, slaat de regels over en doet alleen de grens.
Waar let je op: Kunnen ze een onveilige prompt zelf ombuigen, en weten ze waarom een stem van een echt mens niet mag?
Vraag door:
- Waarom doen wij geen zanger na?
- Hoe beschrijf je de muziek zonder een naam te noemen?
4. Opdracht 1: plan de lagen van KLANK · 12 minuten
Een muziekprompt heeft lagen. Samen vormen ze het woord KLANK. Jullie plannen nu twee lagen: het tempo en het verhaal. Jullie maken nog niets. Eerst voorspellen jullie wat elk woord doet.
Kies je niveau: basis, verder of uitdaging.
Kies het tempo dat jullie willen.
Voorspel wat dat ene woord met de muziek doet.
Kies het verhaal en voorspel opnieuw.
Beantwoord de denkvraag.
Check: Ons plan heeft alle onderdelen van KLANK en bij elke laag staat een voorspelling.
Tip: Hier wordt niets gemaakt: denken kost geen kans. De kinderen plannen het tempo en het verhaal en voorspellen bij elk woord wat het zou doen. In opdracht 3 testen zij één ding echt. Vraag: welke laag willen jullie straks testen, en waarom die?
Waar let je op: Hier wordt niets gemaakt. Plannen ze het tempo en het verhaal, en voorspellen ze bij elk woord wat het zou doen?
Vraag door:
- Wat doet dit ene woord met de muziek, denk je?
- Welke laag willen jullie straks echt testen?
- Waarom maken jullie niet meteen een nieuw stuk?
5. Beweegpauze: beweeg en dirigeer · 10 minuten
De apparaten gaan dicht en de koptelefoons af. Eerst bewegen jullie op een soort muziek. Daarna tekenen jullie een muzieklijn op papier. Eén van jullie is de dirigent.
Klap je apparaat dicht en ga staan.
Beweeg bij de muziek die de begeleider noemt.
Teken de lijn van jullie muziekstuk en dirigeer hem.
Zet een rondje om de plek die anders moet.
Laat een ander tweetal raden wat er verandert.
Check: Ik heb bewogen en wij hebben op papier één verandering gekozen.
Tip: Vijf minuten bewegen, vijf minuten tekenen en dirigeren. Noem om de beurt een soort muziek: langzaam en rustig, snel en vrolijk, spannend en stil, groot en krachtig. Bij de lijn: precies één ding verandert.
Waar let je op: Bewegen alle kinderen mee? Kan een ander tweetal aan de lijn zien wat er gaat veranderen?
Vraag door:
- Welk ene ding verandert er?
- Waar in de lijn hoor je dat straks?
6. Opdracht 2: zoek de fout van AI · 12 minuten
AI maakt fouten. Eerst oefenen jullie met één voorbeeld dat voor deze les is beschreven. Daarna gaan jullie op speurtocht in jullie eigen muziekstuk. Wat heeft AI verzonnen, fout gedaan of veranderd?
Zoek de fout in het voorbeeld en leg uit hoe je hem vond.
Luister naar het begin, het midden en het einde van jullie muziekstuk.
Vul de tijdlijn in: hoe druk is elk moment?
Kies wat jullie vonden, waar, en hoe jullie het hoorden.
Check: Wij hebben in ons eigen muziekstuk gezocht en kunnen vertellen hoe wij controleerden.
Tip: Het voorbeeld is een vast, beschreven stuk: het einde wordt niet sneller. De hoofdzaak is de tijdlijn en de speurtocht in het eigen muziekstuk. Er wordt niets nieuws gemaakt. Niets gevonden mag, als ze kunnen zeggen hoe ze controleerden.
Waar let je op: Luisteren ze apart naar begin, midden en einde van hun eigen muziekstuk, en kunnen ze zeggen hoe ze het hoorden?
Vraag door:
- Hoe heb je dat gecontroleerd?
- Stond dit in jullie prompt?
- Is dit een fout of een keuze van AI?
7. Opdracht 3: verander één ding · 14 minuten
Nu doen jullie een eerlijk proefje. Jullie veranderen precies één ding in de prompt. De rest blijft gelijk. Zo hoor je wat dat ene woord doet. Dit is jullie tweede muziekstuk.
Kies je niveau en wissel van rol.
Kies het ene ding dat jullie veranderen.
Schrijf op wat er verandert en wat gelijk blijft.
Maak het proefje en klap ondertussen het tempo.
Vergelijk de twee muziekstukken en hun tijdlijnen.
Check: Wij kunnen vertellen wat ons ene woord veranderde en wat AI zelf nog meer veranderde.
Tip: Dit is het enige proefje: de tweede van de drie kansen. De les laat maar één onderdeel van de prompt wijzigen. Na het maken leggen de kinderen de twee muziekstukken en de twee tijdlijnen naast elkaar. Vraag: wat veranderde er ook, zonder dat jullie het vroegen?
Waar let je op: Dit is het enige proefje. Is er precies één ding veranderd? Het denkspoor laat dit zien. Staat de voorspelling er vóór het maken?
Vraag door:
- Wat bleef gelijk?
- Klopte jullie voorspelling?
- Wat laten de twee tijdlijnen zien?
8. Opdracht 4: jullie muziekstuk · 14 minuten
Nu schrijven jullie de hele prompt zelf. Gebruik alles wat jullie ontdekten. Dit wordt het muziekstuk voor het festival. Het is jullie laatste kans, dus lees goed na.
Kies je niveau.
Schrijf jullie eigen prompt met alle onderdelen van KLANK.
Voorspel wat jullie horen en laat de begeleider meelezen.
Maak het muziekstuk.
Kies ondertussen een titel en zet het eerlijke label erbij.
Check: Ons muziekstuk heeft een titel en het eerlijke label.
Tip: Hier typen de kinderen zelf: de prompt is de vaardigheid. Lees elke prompt mee voordat een tweetal het muziekstuk maakt. Dit is de derde en laatste kans. De les bewaart die altijd voor dit eindstuk. Een mislukte poging telt niet mee.
Waar let je op: Schrijven ze de prompt zelf, met alle onderdelen van KLANK? Lees elke prompt mee vóór het maken. Dit is de laatste kans.
Vraag door:
- Wijs de onderdelen van KLANK aan in jullie prompt.
- Welk woord kan AI verkeerd begrijpen?
9. Uitloop: raad de prompt · 9 minuten
Tijd over? Wissel van koptelefoon met een ander tweetal. Luister naar hun muziekstuk. Welk gevoel, welk instrument en welk tempo stonden in hun prompt?
Geen tijd? Vink aan dat jullie dit overslaan.
Luister naar het muziekstuk van een ander tweetal.
Kies het gevoel, het instrument en het tempo.
Lees daarna hun prompt en tel wat jullie goed hadden.
Check: Wij weten hoeveel wij goed raadden, of wij hebben dit deel overgeslagen.
Tip: Dit is uitloop: je mag dit deel overslaan als de tijd op is. Er wordt niets nieuws gemaakt. Wat kinderen niet terughoren, is vaak iets wat AI zelf heeft ingevuld.
Uitloop: dit deel mag je overslaan als de tijd op is.
Waar let je op: Dit is uitloop. Sla het over als de tijd op is. Wie het doet, luistert eerst en kijkt pas daarna naar de prompt.
Vraag door:
- Welk geluid gaf de beste aanwijzing?
- Wat was lastig te horen?
10. Luisterfestival · 13 minuten
Tijd voor het luisterfestival. Jullie laten het muziekstuk horen. Vertel niet hoe mooi het is. Vertel wat jullie veranderden en waarom. De klas geeft feedback op jullie uitleg.
Laat jullie muziekstuk horen als jullie aan de beurt zijn.
Vertel: wat veranderden wij en waarom?
Luister naar een ander tweetal en geef feedback op hun uitleg.
Check: Ik heb verteld wat wij veranderden en waarom, of feedback gegeven op een uitleg.
Tip: Kies vier of vijf tweetallen. Elk tweetal laat het muziekstuk één keer horen. Stuur op de redenering: wat was de voorspelling, wat kwam eruit, wat leerden ze daarvan? Niet op mooi of lelijk.
Waar let je op: Vertellen ze wat ze veranderden en waarom, niet hoe mooi de muziek is?
Vraag door:
- Wat was jullie voorspelling?
- Wat leerden jullie van het muziekstuk dat anders werd?
11. Afsluitkaartje · 6 minuten
Tot slot laat iedereen zelf zien wat hij of zij heeft geleerd. De laatste vraag gaat over buiten school.
Kies bij twee zinnen het goede einde.
Schrijf één fout van AI op die je nu kunt horen.
Beantwoord de laatste vraag: waar zou je dit gebruiken, en waar juist niet?
Werk nu alleen, niet als tweetal.
Check: Ik heb het kaartje zelf ingevuld en de laatste vraag beantwoord.
Tip: Iedereen werkt zelf. Bespreek de laatste vraag kort klassikaal: “Waar zou je dit buiten school gebruiken, en waar juist niet?”
Waar let je op: Schrijft iedereen zelf? De laatste vraag gaat over buiten school.
Vraag door:
- Waar zou je dit thuis gebruiken?
- Waar zou je het juist niet voor gebruiken, en waarom?
Leerlingwerkblad
Mijn avatar of kleur: ____________________
1. Eén zin, één muziekstuk
Ons eerste muziekstuk is klaar en wij weten wat AI zelf heeft verzonnen.
2. Hoe raadt AI? Luister terug
Ik kan zeggen dat AI raadt, en wij weten welk tempo en welk einde AI zelf koos.
3. Veilig en eerlijk. De K van grens
Ik ken de vijf regels en ik weet waarom er “geen zang” in onze prompt staat.
4. Opdracht 1: plan de lagen van KLANK
Ons plan heeft alle onderdelen van KLANK en bij elke laag staat een voorspelling.
5. Beweegpauze: beweeg en dirigeer
Ik heb bewogen en wij hebben op papier één verandering gekozen.
6. Opdracht 2: zoek de fout van AI
Wij hebben in ons eigen muziekstuk gezocht en kunnen vertellen hoe wij controleerden.
7. Opdracht 3: verander één ding
Wij kunnen vertellen wat ons ene woord veranderde en wat AI zelf nog meer veranderde.
8. Opdracht 4: jullie muziekstuk
Ons muziekstuk heeft een titel en het eerlijke label.
9. Uitloop: raad de prompt
Wij weten hoeveel wij goed raadden, of wij hebben dit deel overgeslagen.
10. Luisterfestival
Ik heb verteld wat wij veranderden en waarom, of feedback gegeven op een uitleg.
11. Afsluitkaartje
Ik heb het kaartje zelf ingevuld en de laatste vraag beantwoord.
Differentiatie
Basis (kiest de leerling zelf bij opdracht 1, 3 en 4): 1. Kies het tempo en het verhaal met een kaartje. 2. Verander één ding met een kaartje. 3. Maak de prompt beter met één extra detail.
Verder (kiest de leerling zelf bij opdracht 1, 3 en 4): 1. Bedenk een eigen verhaal voor de muziek. 2. Verander één ding met een eigen woord. 3. Schrijf de prompt in jullie eigen woorden.
Uitdaging (kiest de leerling zelf bij opdracht 1, 3 en 4): 1. Kies een verhaal waarvan jullie niet weten hoe het klinkt. 2. Kies het ding waarvan jullie de uitkomst het minst zeker weten. 3. Laat het begin en het einde duidelijk verschillen.
Zonder internet of AI
Schrijf de prompt op papier en teken de muzieklijn erbij. Laat een ander tweetal voorspellen hoe de muziek klinkt. Verander één woord en teken de lijn opnieuw. Vergelijk de twee lijnen.
Bespreekvragen
- Wat voorspelden jullie, en wat was anders?
- Welk ene ding veranderden jullie en wat hoorde je daarvan?
- Wat heeft AI in jullie eigen muziekstuk verzonnen of fout gedaan?
- Waar zou je dit buiten school gebruiken, en waar juist niet?
Veelvoorkomende valkuilen
- Te lang nadenken over de eerste zin: het eerste muziekstuk hoeft niet goed te zijn.
- Meer dan één ding tegelijk veranderen: dan hoor je niet wat het verschil maakte.
- Meteen iets nieuws willen maken zonder het muziekstuk helemaal af te luisteren. Er zijn maar drie kansen.
- Vertellen hoe mooi de muziek is in plaats van wat er veranderde en waarom.
Antwoorden bij de quiz
1. Het tempo erbij zetten: “Het tempo is langzaam.” — Het gevoel en het instrument kloppen al. Alleen het tempo ontbreekt. Voeg dus alleen dat toe.
2. “De trommels beginnen meteen en het tempo is snel.” — Een goede voorspelling kun je naast het muziekstuk leggen: hoor je het, ja of nee?
3. Alleen “piano” vervangen door “viool” — Met één verandering weet je zeker waar het verschil vandaan komt.
4. Het begin en het einde nog eens vergelijken, het opschrijven als fout van AI en het einde duidelijker beschrijven — Een verloop is lastig voor AI. Luister altijd na en zeg eerlijk wat niet klopt.
5. “Een lied met de stem van een bekende zanger” is niet veilig. Beter: “vrolijke popmuziek met gitaar, geen zang”. — Geen stem van een echt mens, geen zanger en geen bestaand lied. Beschrijf zelf hoe de muziek klinkt.
6. Past deze muziek bij ons toneelstuk, en mag ze op de website van school? — AI maakt een voorstel. Of het past en of het mag, beslissen mensen.
Informatie voor ouders
Tijdens deze MAKO-workshop maakt uw kind in een tweetal drie korte muziekstukken met hulp van AI. Kinderen voorspellen eerst wat AI maakt, luisteren of dat klopt en veranderen daarna één ding. Zij leren dat AI raadt en fouten maakt, en hoe je die hoort. Zij werken zonder echte namen of andere persoonlijke gegevens, doen geen zangers, stemmen of bestaande liedjes na en maken alleen muziek zonder zang. Bij het eindresultaat staat eerlijk: gemaakt met hulp van AI.
Wat onthouden we?
- AI is een patroonzoeker, geen mens. Wat jij niet zegt, raadt AI.
- Een goede muziekprompt volgt KLANK: keuze, luistergevoel, instrumenten, tempo en een grens.
- Voorspel eerst, verander één ding tegelijk en luister of AI deed wat je vroeg.
Aanknopingspunten bij AI-geletterdheid en digitale geletterdheid: begrijpen hoe AI werkt, creëren met digitale middelen, onderzoekend werken (voorspellen, testen, vergelijken) en kritisch en veilig omgaan met AI. Geen SLO-keurmerk of volledige dekking van kerndoelen.